Sinds 1 januari 2021 beschikt het Nederlandse insolventierecht over een krachtig instrument: de Wet Homologatie Onderhands Akkoord, beter bekend als de WHOA. De WHOA maakt het mogelijk om schulden te herstructureren buiten faillissement, door middel van een onderhands akkoord dat – na homologatie door de rechtbank – bindend is voor alle betrokken schuldeisers en aandeelhouders, ook voor degenen die niet hebben ingestemd. In dit artikel bespreken wij de kern van de WHOA-procedure, de belangrijkste voorwaarden en de recente ontwikkelingen in de rechtspraak.
Wanneer komt de WHOA in beeld?
De WHOA is mogelijk zodra een schuldenaar verkeert in een toestand waarin het redelijkerwijs aannemelijk is dat hij met het betalen van zijn schulden niet zal kunnen voortgaan. Dit wordt ook wel de “pre-insolventietoestand” genoemd: de onderneming kan (nog) aan haar lopende verplichtingen voldoen, maar het is voorzienbaar dat zonder ingrijpen een faillissement onafwendbaar is.
De WHOA is niet beschikbaar voor natuurlijke personen die geen zelfstandig beroep of bedrijf uitoefenen, en ook niet voor banken, verzekeraars en beleggingsondernemingen. Arbeidsovereenkomsten en pensioenaanspraken vallen eveneens buiten de reikwijdte van de WHOA.
De procedure in vijf stappen
De WHOA-procedure kan zowel door de schuldenaar zelf als door een herstructureringsdeskundige worden geïnitieerd. Zij kan besloten of openbaar worden gevoerd. In de praktijk worden de meeste procedures besloten gevoerd.
Stap 1: De startverklaring
De schuldenaar deponeert een verklaring ter griffie waaruit blijkt dat hij start met de voorbereiding van een akkoord (artikel 370 lid 3 Fw).
Stap 2: Voorbereiding en klassenindeling
De schuldenaar stelt het akkoord op en deelt zijn schuldeisers en aandeelhouders in klassen in. Schuldeisers met een verschillende positie bij verhaal worden in afzonderlijke klassen geplaatst. Het akkoord bevat uitgebreide informatievoorziening: reorganisatiewaarde, liquidatiewaarde, de gehanteerde aannames, en de financiële gevolgen per klasse.
Stap 3: Stemming
De stemming geschiedt per klasse. Een klasse van schuldeisers stemt in met het akkoord wanneer een groep schuldeisers die ten minste twee derde vertegenwoordigt van het totale bedrag aan vorderingen binnen die klasse vóór stemt.
Stap 4: Homologatieverzoek
Zodra ten minste één klasse van schuldeisers heeft ingestemd, kan de schuldenaar de rechtbank verzoeken het akkoord te homologeren. Na homologatie is het akkoord bindend voor alle betrokken schuldeisers: ook degenen die hebben tegengestemd of niet hebben gestemd.
Stap 5: Rechterlijke toetsing
De rechtbank wijst het homologatieverzoek toe, tenzij zich een of meer wettelijke afwijzingsgronden voordoen.
De afkoelingsperiode in de WHOA wet
Ter bescherming van de schuldenaar tijdens de voorbereiding van het akkoord kan de rechtbank op verzoek een afkoelingsperiode afkondigen van maximaal vier maanden, verlengbaar tot maximaal acht maanden. Gedurende de afkoelingsperiode kunnen schuldeisers niet zonder meer executeren, beslagen opheffen of een faillissementsverzoek indienen.
Opzegging van overeenkomsten
Een bijzonder krachtig instrument binnen de WHOA is de mogelijkheid om bezwarende overeenkomsten – zoals huurovereenkomsten – eenzijdig op te zeggen, mits de rechtbank daarvoor toestemming geeft bij de homologatie. De wederpartij heeft recht op schadevergoeding, die ook onder het akkoord kan worden gebracht.
Homologatie en afwijzingsgronden
De kern van de rechterlijke toetsing draait om de vraag of het besluitvormingsproces zuiver is geweest en of schuldeisers niet onredelijk worden benadeeld. De wet onderscheidt twee categorieën afwijzingsgronden.
Algemene afwijzingsgronden worden door de rechter ambtshalve getoetst. Zij betreffen onder meer de informatieplicht, de correcte klassenindeling, de zuiverheid van de stemming en de vraag of de nakoming van het akkoord voldoende is gewaarborgd.
Aanvullende afwijzingsgronden worden alleen getoetst op verzoek van een tegenstemmende schuldeiser. De belangrijkste zijn de “best interest”-test: geen enkele schuldeiser mag op basis van het akkoord slechter af zijn dan in faillissement en de “absolute priority rule”: bij de verdeling van de reorganisatiewaarde mag niet ten nadele van een tegenstemmende klasse worden afgeweken van de wettelijke rangorde, tenzij daar een redelijke grond voor bestaat.
Daarnaast geldt specifieke MKB-bescherming: concurrente MKB-schuldeisers mogen niet minder dan 20% van hun vordering aangeboden krijgen, tenzij daarvoor een zwaarwegende grond aanwezig is.
De WHOA in de praktijk
Inmiddels bestaat er een rijke praktijk rondom de WHOA. Uit de jurisprudentie komen enkele rode draden naar voren.
De rechtbank neemt de informatieplicht serieus. In meerdere zaken is de homologatie afgewezen omdat de informatievoorziening onvoldoende was: schuldeisers konden zich geen geïnformeerd oordeel vormen over het akkoord (Vgl. Rb. Zeeland-West-Brabant 23 december 2021, ECLI:NL:RBZWB:2021:7103). Transparantie over reorganisatiewaarde, liquidatiewaarde en de gehanteerde aannames is essentieel.
De MKB-bodem van 20% wordt strikt getoetst. Wanneer een schuldenaar MKB-crediteuren minder dan 20% aanbiedt zonder daarvoor een zwaarwegende grond te hebben aangetoond, leidt dit tot afwijzing van het homologatieverzoek. Het enkele feit dat onvoldoende geld beschikbaar is, volstaat niet als zwaarwegende grond (Vgl. Rb. Limburg 30 november 2021, ECLI:NL:RBLIM:2021:8857).
Bij een goed voorbereid akkoord met adequate informatievoorziening en voldoende waarborgen voor nakoming, wordt de homologatie doorgaans toegewezen. Recente voorbeelden betreffen uiteenlopende typen ondernemingen – van sportverenigingen en horecabedrijven tot productiebedrijven en dienstverlenende vennootschappen. In 2024 en 2025 zijn diverse akkoorden succesvol gehomologeerd.
Tot slot
De WHOA (wet homologatie onderhands akkoord) biedt ondernemingen die in financieel zwaar weer verkeren een reële mogelijkheid om een dreigend faillissement af te wenden en met een schone lei verder te gaan, terwijl schuldeisers in beginsel beter af zijn dan in een faillissementsscenario. De sleutel tot een succesvolle WHOA-procedure ligt in een zorgvuldige voorbereiding: transparante informatievoorziening, een correcte klassenindeling, een realistische waardering, en waarborgen voor nakoming. Een vroegtijdige betrokkenheid van een gespecialiseerd advocaat is daarbij essentieel.
Overweegt u de mogelijkheden van de WHOA voor uw onderneming? Neem dan contact op met HAUT Legal.
